Περιγραφή

Στάθμη εξυπηρέτησης πεζών σε σημεία στενώσεων λόγω απόδοσης επιπλέον χώρου σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος

Μαθηματική περιγραφή

K 1 = 1 N i = 1 N w s i

Όπου:

N ο αριθμός των εξεταζόμενων πεζοδρομίων/διατομών, στα οποία έχει αποδοθεί επιπλέον χώρος σε καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, και

wsi η ταχύτητα κίνησης των πεζών κατά την περιόδου αιχμής στην εκάστοτε διατομή/ πεζοδρόμιο i.

Μονάδες μέτρησης

Σκοπιμότητα

Η μετακίνηση πεζή είναι αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας όλων των ανθρώπων, ενώ παράλληλα αποτελεί και τον ακρογωνιαίο λίθο της βιώσιμης αστικής κινητικότητας (Σδουκόπουλος, 2021). Στην πράξη, όλοι οι μετακινούμενοι, ανεξαρτήτως του κύριου μέσου μεταφοράς τους, διέρχονται σε κάποια φάση από τον ρόλο του πεζού, έστω και εάν αυτό συμβαίνει κατά το πρώτο ή το τελευταίο σκέλος των μετακινήσεων με ΜΜΜ, τη μετάβαση από το σημείο προέλευσης μέχρι τη θέση ανάληψης ενός κοινόχρηστου ποδηλάτου ή από το σημείο στάθμευσης του ΙΧ αυτοκινήτου μέχρι τον τελικό προορισμό (Cynecki, 2012; Sisman, 2013).

Στη διάρκεια της πανδημίας, η μετακίνηση πεζή διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο, εξυπηρετώντας τις ανάγκες κινητικότητας μεγάλου τμήματος του πληθυσμού και διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο του δημοσίου χώρου. Δεδομένων όμως των οριζόντιων επιπτώσεων της πανδημίας σε όλους τους τομείς, η αναδιανομή του δημοσίου χώρου στις περισσότερες ελληνικές και ευρωπαϊκές πόλεις δεν πραγματοποιήθηκε μόνο μεταξύ των μέσων μεταφοράς, αλλά και προς όφελος άλλων χρήσεων που έχρηζαν άμεσης στήριξης, όπως τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος.

Καθώς η απόδοση περισσότερου χώρου στα καταστήματα έγινε στις περισσότερες περιπτώσεις εις βάρος των πεζών χωρίς ιδιαίτερη προετοιμασία και σχεδιασμό, δημιουργήθηκαν στενώσεις (bottlenecks) οι οποίες δυσχέραναν την κίνηση των πεζών και υποβίβασαν —λιγότερο ή περισσότερο— τη στάθμη εξυπηρέτησής τους.

Στο πλαίσιο αυτό, προκειμένου σε μια ενδεχόμενη, νέα πανδημία να υποστηριχθούν οι φορείς που θα κληθούν να λάβουν μια ανάλογη απόφαση με δεδομένα που συνθέτουν ολιστικά τη «μεγάλη εικόνα», κρίθηκε επιβεβλημένο να συμπεριληφθεί στο προτεινόμενο σύστημα δεικτών ένας δείκτης όπως ο Κ1.

Πρωτογενή δεδομένα

Τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του εν λόγω δείκτη συνίστανται: α) στα γεωμετρικά χαρακτηριστικά των υποδομών κίνησης πεζών όπως το μεικτό πλάτος, η ύπαρξη ή μη και η θέση εμποδίων, το χρησιμοποιούμενο πλάτος κλπ., β) τα ακριβή γεωμετρικά χαρακτηριστικά του χώρου κατάληψης των καταστημάτων, γ) ο φόρτος αιχμής των πεζών, και δ) η ταχύτητα κίνησης των πεζών.

Πηγές πρωτογενών δεδομένων & μέθοδοι συλλογής

Αναφορικά με τις πηγές και τους τρόπους συλλογής των απαιτούμενων πρωτογενών δεδομένων, τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά των υποδομών κίνησης πεζών μπορούν να αντληθούν από τοπογραφικές αποτυπώσεις (κυρίως σε σχέδια τύπου CAD) που κατά κανόνα διαθέτουν οι Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων. Εναλλακτικά, τα δεδομένα αυτά μπορούν να συλλεχθούν —με μικρότερο όμως βαθμό ακρίβειας— από αεροφωτογραφίες, δορυφορικά ψηφιογραφικά δεδομένα ή μέσω λογισμικών και υπηρεσιών θέασης ορθοφωτογραφιών όπως το Google Earth, το ESRI ArcGIS Earth, κλπ.

Όσον αφορά τη δεύτερη κατηγορία δεδομένων, τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά των χώρων που καταλαμβάνονται από τα καταστήματα μπορούν ομοίως να αντληθούν από τις Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων.

Τέλος, σχετικά με τον φόρτο αιχμής και την ταχύτητα κίνησης των πεζών, τα δεδομένα αυτά μπορούν είτε να αντληθούν από σχετικές μελέτες (πχ. κυκλοφοριακές μελέτες) είτε να προσδιοριστούν μέσω ίδιων μετρήσεων.

Μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού

Δεδομένης της πολυπαραμετρικότητας που χαρακτηρίζει την κίνηση των πεζών, της ανάγκης προσδιορισμού πολλών σημαντικών παραμέτρων και μεγεθών (ταχύτητα, καθυστερήσεις, πυκνότητα, κ.ά.), καθώς και της επιτακτικότητας εξέτασης πολλαπλών διαφορετικών σεναρίων ζήτησης (φόρτος πεζών) και προσφοράς (διαθέσιμο πλάτος και διαμόρφωση πεζοδρομίων/κοινόχρηστων χώρων καταστημάτων), για τον υπολογισμό της τιμής του δείκτη Κ1 συνιστάται η εφαρμογή ενός κατάλληλου υποδείγματος/λογισμικού μικρο-προσομοίωσης, όπως το PTV Viswalk.

Σε αυτό το πλαίσιο, μετά την εισαγωγή των πρωτογενών δεδομένων στο περιβάλλον του υποδείγματος/λογισμικού, θα πρέπει να ακολουθηθεί η αναγκαία διαδικασία βαθμονόμησης, και εν συνεχεία να αποτιμηθούν τα διαφορετικά σενάρια.

Τα τελικά αποτελέσματα του δείκτη Κ1 μπορούν να εξαχθούν σε λογιστικά φύλλα.

Στόχος

Δίχως αμφιβολία, η παροχή έμπρακτης στήριξης στην αγορά —και τα καταστήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος εν προκειμένω— κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας αποτελεί μια αδήριτη ανάγκη που η τοπική κοινωνία οφείλει να λαμβάνει υπόψη. Καθώς όμως ο δημόσιος χώρος είναι πεπερασμένος, oι όποιες πρακτικές και μέτρα απόδοσης επιπλέον χώρου στα καταστήματα λαμβάνονται, οφείλουν να μην δυσχεραίνουν σε υπερβολικό βαθμό την κίνηση των πεζών δημιουργώντας στενώσεις (bottlenecks) και αυξάνοντας τις καθυστερήσεις. Με βάση τα παραπάνω, υπό συνθήκες πανδημίας η επιδείνωση της τιμής του παρόντος δείκτη σε σχέση με την περίοδο της κανονικότητας είναι μεν αναμενόμενη και οριακά αποδεκτή, αρκεί σε καμία των περιπτώσεων να μην είναι χαμηλότερη της στάθμης εξυπηρέτησης D (<68 m/min), όπως αυτή ορίζεται από το εγχειρίδιο Highway Capacity Manual 2000 και παρουσιάζεται παρακάτω.

Στάθμη ΕξυπηρέτησηςΤαχύτητα (m/min)
A>78
B>76-78
C>73-76
D>68-73
E>45-68
F≤45