Περιγραφή

Πυκνότητα δικτύου ποδηλατοδρόμων προσδιορισμένη ως ο λόγος του μήκους του ποδηλατικού δικτύου προς την έκταση της εξεταζόμενης αστικής περιοχής

Μαθηματική περιγραφή

Κ 3 = i = 1 N L b i k e n e t i A

Όπου:

A η έκταση της εξεταζόμενης περιοχής,

N ο αριθμός των διαφόρων διακριτών τμημάτων ποδηλατοδρόμου που βρίσκονται εντός των ορίων της εξεταζόμενης αστικής περιοχής, και,

Lbikenet το μήκος (km) του εκάστοτε διακριτού τμήματος ποδηλατοδρόμου i που βρίσκεται εντός των ορίων της εξεταζόμενης αστικής περιοχής.

Μονάδες μέτρησης

km/km2

Σκοπιμότητα

Όπως είναι ευρέως γνωστό, το ποδήλατο λόγω των πολλών και σημαντικών του πλεονεκτημάτων αποτελεί μια γρήγορη, αξιόπιστη, οικονομική, και «πράσινη» εναλλακτική λύση για μετακινήσεις σε αστικό περιβάλλον (Piatkowski and Marshall, 2015; Grigore et al., 2019).

Παράλληλα, στις έκτακτες συνθήκες μιας πανδημικής κρίσης, όπως αυτές που επικράτησαν κατά τη διάρκεια της πανδημίας της COVID-19, το ποδήλατο αποτελεί μια ιδανική —με όρους υγείας και ασφάλειας— λύση μετακίνησης (ειδικά για τους μετακινούμενους που δεν έχουν πρόσβαση σε ΙΧ αυτοκίνητο), η οποία είναι απόλυτα ευθυγραμμισμένη με τις αρχές της βιώσιμης αστικής κινητικότητας.

Παρόλα τα σημαντικά του χαρακτηριστικά, η δυνατότητα του ποδηλάτου να διατελέσει τον ρόλο που μπορεί υποστηρίζοντας τις ανάγκες κινητικότητας σε συνθήκες πανδημίας, μετριάζεται εντόνως εάν δεν συνοδευθεί από πολιτικές όπως η παροχή ενός εκτεταμένου και διασυνδεδεμένου δικτύου ποδηλατοδρόμων (Pucher and Buehler, 2008; Pucher et al., 2010; Hull and O’Holleran, 2014; Marques et al., 2015; Buehler and Dill, 2016; Houde et al., 2018; Iwińska et al., 2018).

Σε αυτό το πλαίσιο, ο παρών δείκτης εξετάζει την πρώτη παράμετρο, δηλαδή την επαρκή ή μη κάλυψη/εξυπηρέτηση μιας περιοχής από ένα δίκτυο ποδηλατοδρόμων, ενώ η δεύτερη παράμετρος (συνδεσιμότητα του δικτύου ποδηλατοδρόμων) εξετάζεται από τον επόμενο δείκτη (Κ4).

Πρωτογενή δεδομένα

Τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του εν λόγω δείκτη συνίστανται: α) στο μήκος του δικτύου ποδηλατοδρόμων, και β) στην έκταση της εξεταζόμενης αστικής περιοχής.

Πηγές πρωτογενών δεδομένων & μέθοδοι συλλογής

Ως απόρροια της μη-εξειδικευμένης φύσης τους, τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του δείκτη αυτού μπορούν εύκολα να συλλεχθούν από πληθώρα διαφορετικών πηγών.

Πιο αναλυτικά, τόσο η χάραξη του δικτύου ποδηλατοδρόμων (από όπου προκύπτει και το μήκος) όσο και η έκταση της εξεταζόμενης αστικής περιοχής εμπεριέχονται σε σχέδια τύπου CAD ή σε συστήματα γεωχωρικών πληροφοριών (GIS) που διαθέτουν οι Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων και ως εκ τούτου μπορούν να συλλεχθούν απευθείας από τον οικείο Δήμο.

Εναλλακτικά, τα δεδομένα αυτά μπορούν να αντληθούν από πηγές ελεύθερων και ανοιχτών γεωχωρικών δεδομένων, όπως είναι για παράδειγμα το «OpenStreetMap» (https://openstreetmap.org/).

Μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού

Όπως κατέστη εμφανές και από τη μαθηματική έκφραση του παρόντος δείκτη, η διαδικασία υπολογισμού του είναι αρκετά απλή και σύντομη.

Συγκεκριμένα, το πρώτο βήμα για τον υπολογισμό του συνίσταται στον προσδιορισμό —με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων και εντολών σε περιβάλλον CAD ή GIS— της τιμής του αριθμητή (συνολικό μήκος δικτύου ποδηλατοδρόμων) και του παρονομαστή (έκταση εξεταζόμενης περιοχής) που υπεισέρχονται στη μαθηματική του έκφραση.

Κατόπιν, ο υπολογισμός της τιμής του δείκτη Κ3 μέσω της διαίρεσης των δύο μεγεθών που αναφέρθηκαν μπορεί εύκολα να λάβει χώρα σε λογιστικά φύλλα.

Στόχος

Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία που φέρει το ποδήλατο στην προώθηση της βιώσιμης αστικής κινητικότητας και τον καθοριστικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει υπό συνθήκες πανδημίας, γίνεται σαφές ότι οι πόλεις οφείλουν να παρέχουν ένα εκτεταμένο, πυκνό ποδηλατικό δίκτυο.

Το δίκτυο αυτό σε κάθε περίπτωση πρέπει να αποτελείται από επιμέρους διαδρόμους μικρής ή μέσης μεταξύ τους απόστασης (πχ. 250-500 m) (CROW, 2007; Sustrans, 2014; Transport for London, 2014; Department for Transport UK, 2020; Andersen et al., 2012), ενώ ειδικά κατά τη διάρκεια των ιδιαίτερων συνθηκών μιας πανδημίας συνιστάται η περαιτέρω πύκνωσή του προκειμένου να αυξηθούν και να εξυπηρετηθούν με ασφάλεια οι μετακινήσεις με ποδήλατο.

Με βάση τα παραπάνω, κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας είναι εμφανές ότι η τιμή του δείκτη Κ3 οφείλει να παρουσιάζει συνεχώς αυξητική τάση με στόχο την επίτευξη υψηλών πυκνοτήτων δικτύου, οι οποίες σε πόλεις με υψηλή χρήση ποδηλάτου ιδανικά θα αγγίζουν το κατώφλι των 4 km/km2, ενώ σε πόλεις χωρίς σημαντική υφιστάμενη ποδηλατική υποδομή και κουλτούρα, όπως οι περισσότερες ελληνικές, θα κυμαίνονται περί του μέσου όρου των ευρωπαϊκών πόλεων, δηλαδή της τιμής των 2,2 km/km2.