Περιγραφή

Δείκτης συνδεσιμότητας δικτύου ποδηλατοδρόμων alpha index

Μαθηματική περιγραφή

K 4 = Ε Ν + 1 2 Ν 5

Όπου:

Ε ο αριθμός των τμημάτων ποδηλατοδρόμου εντός των ορίων της εξεταζόμενης αστικής περιοχής, και,

Ν ο αριθμός των κόμβων του δικτύου ποδηλατοδρόμων εντός των ορίων της εξεταζόμενης αστικής περιοχής.

Μονάδες μέτρησης

Σκοπιμότητα

Όπως κατέστη εμφανές και από όσα περιγράφηκαν για τον προηγούμενο δείκτη, απαραίτητη προϋπόθεση προκειμένου το ποδήλατο να αποτελέσει μια βιώσιμη, αξιόπιστη εναλλακτική λύση μετακίνησης σε περιόδους πανδημίας, είναι η παροχή ενός πυκνού δικτύου ποδηλατοδρόμων, το οποίο αποτελείται από τμήματα που συνδέονται μεταξύ τους.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι η διαδικασία πύκνωσης του δικτύου, όταν συμβαίνει υπό έκτακτες συνθήκες όπως αυτές μιας πανδημίας, πολλές φορές αποκλίνει από τις αρχές του ενιαίου-ολοκληρωμένου σχεδιασμού, η αποτίμηση της συνδεσιμότητας του δικτύου ποδηλατοδρόμων μέσω ενός δείκτη όπως του Κ4 θεωρείται επιβεβλημένη.

Ο δείκτης Κ4 προέρχεται από τη θεωρία των γράφων και είναι γνωστός στη βιβλιογραφία ως alpha index, alpha coefficient ή meshedness coefficient. Ο εν λόγω δείκτης αποτιμά τη συνδεσιμότητα ενός δικτύου μέσω του προσδιορισμού της διαφοράς του αριθμού των υφιστάμενων συνδεδεμένων τμημάτων από τον δυνητικό, μέγιστο αριθμό συνδεδεμένων τμημάτων (Freiria et al., 2015; Sreelekha et al., 2016), και επιλέχθηκε σε σχέση με άλλους, παρόμοιου περιεχομένου δείκτες λόγω των σημαντικών του πλεονεκτημάτων ως προς την απλότητά, την ευκολία υπολογισμού, τη συνέπεια, και τέλος, την αξιοπιστία των εξαγομένων του ανεξαρτήτως του μεγέθους του εξεταζόμενου δικτύου (Buhl et al., 2006).

Πρωτογενή δεδομένα

Τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του παρόντος δείκτη συνίστανται: α) στον αριθμό των ακμών/τμημάτων ποδηλατοδρόμου, και β) στον αριθμό των κορυφών/κόμβων του δικτύου ποδηλατοδρόμων.

Πηγές πρωτογενών δεδομένων & μέθοδοι συλλογής

Παρομοίως με τον προηγούμενο δείκτη, τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του δείκτη Κ4 μπορούν να συλλεχθούν από πολλές διαφορετικές πηγές.

Πιο αναλυτικά, η χάραξη του δικτύου ποδηλατοδρόμων (από όπου μπορεί να προκύψει ο αριθμός τόσο των τμημάτων όσο και των κόμβων) απεικονίζεται σε σχέδια τύπου CAD ή σε συστήματα γεωχωρικών πληροφοριών (GIS) που διαθέτουν οι Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων και κατά συνέπεια μπορεί να συλλεχθεί απευθείας από τον οικείο Δήμο.

Εναλλακτικά, τα δεδομένα αυτά μπορούν να αντληθούν από πηγές ελεύθερων και ανοιχτών γεωχωρικών δεδομένων, όπως για παράδειγμα το «OpenStreetMap» (https://openstreetmap.org/).

Μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού

Η διαδικασία υπολογισμού του παρόντος δείκτη είναι αρκετά απλή και σύντομη, αποτελούμενη μόλις από δύο (2) μεθοδολογικά βήματα.

Συγκεκριμένα, το πρώτο βήμα για τον υπολογισμό του συνίσταται στον προσδιορισμό —με τη χρήση κατάλληλων εργαλείων και εντολών σε περιβάλλον CAD ή GIS— του αριθμού των τμημάτων και κόμβων του δικτύου ποδηλατοδρόμων που υπεισέρχονται στη μαθηματική του έκφραση.

Κατόπιν, ο υπολογισμός της τιμής του δείκτη Κ4 μέσω της εφαρμογής του σχετικού μαθηματικού τύπου μπορεί εύκολα να πραγματοποιηθεί σε λογιστικά φύλλα.

Στόχος

Δεδομένου ότι η παροχή νέων, πλην όμως «αποκομμένων» τμημάτων ποδηλατοδρόμου δεν είναι ικανή να λειτουργήσει ευεργετικά για την αύξηση της χρήσης του ποδηλάτου, οι όποιες παρεμβάσεις στις υποδομές του ποδηλάτου υλοποιούνται υπό συνθήκες πανδημίας θα πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την παράμετρο της συνδεσιμότητας.

Σε αυτό το πλαίσιο, καθώς υψηλές τιμές του δείκτη Κ4 υποδηλώνουν καλύτερη συνδεσιμότητα, είναι εμφανές ότι σε περιόδους πανδημίας, η όποια πύκνωση του δικτύου πραγματοποιηθεί οφείλει να βελτιώνει/αυξάνει (ή έστω να μην μειώνει) την τιμή του δείκτη.

Τέλος, όπως οφείλει να σημειωθεί, παρότι ο εν λόγω δείκτης εξ’ ορισμού λαμβάνει τιμές που κυμαίνονται από 0 έως 1, πληθώρα μελετών που εξέτασαν τη συνδεσιμότητα του οδικού δικτύου οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι τιμές ίσες ή μεγαλύτερες του 0,30-0,35 θεωρούνται καθόλα αποδεκτές.