Περιγραφή

Μέση απόσταση περπατήματος από τον κοντινότερο εν λειτουργία χώρο αθλητισμού

Μαθηματική περιγραφή

Κ 5 = 1 P o p i = 1 P o p w d s p o r t

Όπου:

Pop ο πληθυσμός της εξεταζόμενης αστικής περιοχής, και

wdsport η απόσταση που πρέπει να διανύσει ο κάτοικος i πεζή μέχρι τον κοντινότερο εν λειτουργία χώρο αθλητισμού.

Μονάδες μέτρησης

m

Σκοπιμότητα

Η δημιουργία γειτονιών με αυξημένη εγγύτητα σε βασικές υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την καθημερινή, ποιοτική διαβίωση των ανθρώπων, συμβάλλει καθοριστικά στην προώθηση της βιώσιμης αστικής κινητικότητας, ενώ παράλληλα αποτελεί και μια από τις σημαντικότερες στρατηγικές που ακολουθήθηκαν παγκοσμίως προκειμένου οι άνθρωποι να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες τους κάτω από τις ιδιαίτερες συνθήκες της πανδημίας (McCormack et al., 2008; Brookfield, 2018; UN-Habitat, 2020).

Η αρχή της εξυπηρέτησης των βασικών, καθημερινών αναγκών σε τοπικό επίπεδο μέσω μιας σύντομης μετακίνησης πεζή («living locally») που εκφράζεται μέσα από την ιδέα (concept) των «πόλεων ή γειτονιών των 15 λεπτών» (15-minute city) υποκαθιστά έναν αριθμό μετακινήσεων με μηχανοκίνητα μέσα και περιορίζει τις αρνητικές εξωτερικότητες, μειώνει την αστική διάχυση, αυξάνει την ελκυστικότητα και τη «ζωντάνια» των γειτονιών, ενισχύει την κοινωνικοποίηση των ατόμων, και τέλος, ενεργοποιεί τον ρόλο τους στην κοινωνία των πολιτών (Leyden, 2003; Su et al., 2017; Solá and Vilhelmson, 2019; Victoria State Government, 2019; Pozoukidou and Chatziyiannaki, 2021).

Σε αυτό το πλαίσιο, αναγνωρίζοντας τον ρόλο που διαδραματίζουν οι χώροι αθλητισμού στη σωματική και ψυχική υγεία των πολιτών —και ειδικά στις ιδιαίτερες συνθήκες που επικρατούν σε μια πανδημία— κρίθηκε σκόπιμο να ενταχθεί στο προτεινόμενο σύστημα δεικτών ο παρών δείκτης Κ5.

Ο δείκτης αυτός, μέσω της εκτίμησης που πραγματοποιεί για την μέση απόσταση που διανύουν οι κάτοικοι πεζή προκειμένου να φθάσουν στον κοντινότερο εν λειτουργία χώρο αθλητισμού, παρέχει πολύτιμες κατευθύνσεις για τον σχεδιασμό που πρέπει να ακολουθηθεί από έναν φορέα τοπικής αυτοδιοίκησης στη διάρκεια μιας πανδημίας, δίνοντας —με χωρικούς όρους— απαντήσεις σε ποικίλα ερωτήματα όπως: Τι επίπτωση θα είχε η προσωρινή αναστολή λειτουργίας λόγω φαινομένων συνωστισμού ενός ή περισσότερων χώρου αθλητισμού; Ποιος από τους ελεύθερους χώρους θα επέφερε μεγαλύτερη θετική εάν μετατρέπονταν προσωρινά σε χώρο αθλητισμού; κλπ.

Πρωτογενή δεδομένα

Ως απόρροια της αναλυτικής και με μεγάλης ακρίβειας προσέγγισης που ακολουθεί ο παρών δείκτης, τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του συνίστανται: α) στο οδικό δίκτυο της αστικής περιοχής, β) στα οικοδομικά τετράγωνα (ΟΤ), γ) στα αποσυνθετικά δεδομένα πληθυσμού ανά ΟΤ, και, δ) στη θέση και τα χαρακτηριστικά των χώρων αθλητισμού.

Πηγές πρωτογενών δεδομένων & μέθοδοι συλλογής

Για τη συγκέντρωση των πρωτογενών δεδομένων που προδιαγράφηκαν παραπάνω απαιτείται ο συνδυασμός διαφορετικών πηγών.

Πιο αναλυτικά, το οδικό δίκτυο της περιοχής (ιδανικά σε μορφή γραμμικού θεματικού επιπέδου τύπου shapefile) μπορεί να αντληθεί: α) από την πηγή ελεύθερων και ανοιχτών γεωχωρικών δεδομένων «OpenStreetMap» (https://openstreetmap.org/), β) από την ΕΛΣΤΑΤ κατόπιν σχετικού αιτήματος (https://statistics.gr/el/digital-cartographicaldata), ή γ) από τις Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων. Οφείλει εδώ να σημειωθεί ότι στην περίπτωση που το οδικό δίκτυο είναι διαθέσιμο σε άλλο μορφότυπο πχ. σε σχέδιο τύπου CAD, τότε μπορεί εύκολα να γίνει η μετατροπή του σε θεματικό επίπεδο τύπου shapefile.

Αναφορικά με τα ΟΤ, το πολυγωνικό θεματικό επίπεδο τύπου shapefile που τα αναπαριστά και περιέχει την αρίθμηση αυτών προτείνεται να συλλεχθεί από την ΕΛΣΤΑΤ, πάλι μετά από σχετικό αίτημα.

Όσον αφορά τα υπόλοιπα απαιτούμενα δεδομένα εισόδου, τα αποσυνθετικά δεδομένα πληθυσμού ανά ΟΤ περιέχονται σε λογιστικά φύλλα τα οποία παρέχει η ΕΛΣΤΑΤ μέσω ειδικού αιτήματος, ενώ τέλος, η θέση και τα χαρακτηριστικά των χώρων αθλητισμού μπορούν να συλλεχθούν από πληθώρα διαφορετικών πηγών όπως: α) το «OpenStreetMap», β) η υπηρεσία «Google Maps Platform», γ) ο ιστότοπος της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού (https://gss.gov.gr/athlegatastaseis/xartografhsi-athlitikon-egk), και δ) οι Τεχνικές Υπηρεσίες των Δήμων, αξιοποιώντας όσα προβλέπονται στα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΓΠΣ). Όπως και προηγουμένως, στην περίπτωση που τα δεδομένα αυτά δεν είναι άμεσα διαθέσιμα σε μορφή θεματικού επιπέδου τύπου shapefile, τότε η μετατροπή τους σε αυτή είναι μια απλή και εύκολη διαδικασία.

Μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού

Αντίθετα με την απλουστευτική λογική που θέλει ανάλογοι υπολογισμοί να πραγματοποιούνται βάσει της ευκλείδειας απόστασης, ο προσδιορισμός της τιμής του παρόντος δείκτη λαμβάνει υπόψη την πραγματική διάταξη του οδικού δικτύου και προσεγγίζει τα πληθυσμιακά δεδομένα με τον πλέον αποσυνθετικό και ακριβή τρόπο προκειμένου τα αποτελέσματα να απεικονίζουν με όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βαθμό ακρίβειας την πραγματικότητα.

Πιο αναλυτικά, ο υπολογισμός του δείκτη Κ5 εδράζεται στη συνδυαστική χρήση ενός συστήματος γεωχωρικών πληροφοριών (GIS), όπως το λογισμικό ESRI ArcGIS, και των λογιστικών φύλλων. Τα μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού είναι τα ακόλουθα.

Αρχικά, θα πρέπει να δομηθεί μια γεωβάση η οποία να περιλαμβάνει το σύνολο χωρικών στοιχείων που συλλέχθηκαν.

Επόμενο βήμα αποτελεί η σύνδεση του πίνακα περιγραφικών δεδομένων του πολυγωνικού θεματικού επιπέδου των ΟΤ με το λογιστικό φύλλο των αποσυνθετικών πληθυσμιακών δεδομένων, με τη χρήση ενός εργαλείου όπως το «Joins and Relates».

Τρίτο βήμα είναι η δημιουργία σε περιβάλλον GIS ενός νέου «Network dataset».

Τέταρτο βήμα είναι η εφαρμογή ενός εργαλείου όπως το «OD Cost Matrix», με το θεματικό επίπεδο των ΟΤ (που περιέχει πλέον μετά τη σύνδεση την πληροφορία του πληθυσμού) να εισάγεται ως «Origins», ενώ το σημειακό θεματικό επίπεδο με τους χώρους αθλητισμού να αντιμετωπίζεται ως «Destinations».

Εν συνεχεία, το επόμενο βήμα περιλαμβάνει την εξαγωγή σε λογιστικά φύλλα του πίνακα αποτελεσμάτων του εργαλείου «OD Cost Matrix», ο οποίος εμπεριέχει την πληροφορία της απόστασης του κεντροειδούς κάθε ΟΤ από τον κοντινότερο εν λειτουργία χώρο αθλητισμού.

Τέλος, εντός των λογιστικών φύλλων και με την εφαρμογή της μαθηματικής σχέσης που παρουσιάστηκε παραπάνω μπορεί να υπολογιστεί η τιμή του παρόντος δείκτη Κ5.

Στόχος

Όπως γίνεται ευκόλως κατανοητό, όσο χαμηλότερη είναι η τιμή του εν λόγω δείκτη τόσο μεγαλύτερο είναι το «θετικό αποτύπωμα» για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα. Ειδικά για τις περιόδους πανδημίας, οι όποιες πρωτοβουλίες λαμβάνονται από τους φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης (Δήμους, και Περιφέρειες) οφείλουν να μην αυξάνουν την τιμή του δείκτη Κ5, η οποία σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να είναι μικρότερη των 600m (το χωρικό κατώφλι δηλαδή που συνήθως λαμβάνεται υπόψη σε μια πόλη των 15 λεπτών).