Περιγραφή

Μέση απόσταση περπατήματος από τον κοντινότερο χώρο παραλαβής/ παράδοσης δεμάτων (drop boxes, smart kiosks)

Μαθηματική περιγραφή

Κ 6 = 1 P o p i = 1 P o p w d b o x

Όπου:

Pop ο πληθυσμός της εξεταζόμενης αστικής περιοχής, και

wdbox η απόσταση που πρέπει να διανύσει ο κάτοικος i πεζή μέχρι τον κοντινότερο χώρο παραλαβής/ παράδοσης δεμάτων.

Μονάδες μέτρησης

m

Σκοπιμότητα

Οι αστικές εμπορευματικές μεταφορές, όντας το τμήμα της εφοδιαστικής αλυσίδας που είναι «επιφορτισμένο» με την εξυπηρέτηση του τελευταίου μιλίου/σκέλους (last mile), συνιστούν ένα κομβικό παράγοντα για τη βιώσιμη αστική κινητικότητα.

Οι αστικές εμπορευματικές μεταφορές είναι αυτές που καθιστούν διαθέσιμα τα αγαθά στον τελικό καταναλωτή (Aifandopoulou and Xenou, 2019), θεωρούνται απαραίτητες για την οικονομική ανάπτυξη των αστικών περιοχών, συμβάλλουν στην εξυπηρέτηση των εμπορικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων, ενώ συνιστούν και έναν σημαντικό πάροχο θέσεων εργασίας (Anderson et al., 2005; Ballantyne and Lindholm, 2014; Boudoin et al., 2014; Lindawati et al., 2014; Morana et al., 2014; European Commission, 2020β). Επιπλέον, οι αστικές εμπορευματικές μεταφορές θεωρούνται απαραίτητο στοιχείο για τη διατήρηση και την υποστήριξη του υφιστάμενου τρόπου ζωής, ενώ —όπως κατέστη με εμφαντικό τρόπο σαφές κατά τη περίοδο της πανδημίας— αποτελούν ενδεχομένως τον πλέον κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα του ταχέως αναπτυσσόμενου ηλεκτρονικού εμπορίου (Moroz and Polkowski, 2016; Schöder et al., 2016).

Παρόλο τον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζουν, οι αστικές εμπορευματικές μεταφορές σπανίως λαμβάνονται υπόψη με διεξοδικό τρόπο στον αστικό σχεδιασμό, με αποτέλεσμα ο βαθμός ανάλυσης των ζητημάτων που προκύπτουν από τη λειτουργία τους να μην είναι ανάλογος της κρισιμότητάς τους (Munuzuri et al., 2005; Ballantyne and Lindholm, 2014). Ενδεικτικές του παραπάνω παραδόξου ήταν οι πιέσεις που αντιμετώπισε ο εν λόγω κλάδος κατά τη διάρκεια της πανδημίας, με επακόλουθο την αδυναμία εξυπηρέτησης των καταναλωτών, τις μεγάλες καθυστερήσεις και τη δυσλειτουργία εν γένει του συστήματος.

Αναγνωρίζοντας τη σημασία της εύρυθμης λειτουργίας του συστήματος των αστικών εμπορευματικών μεταφορών —ειδικά υπό συνθήκες πανδημίας οπότε και οι ανάγκες είναι αυξημένες και οι δυνατότητες εξυπηρέτησης πεπερασμένες—, ενσωματώθηκε στο προτεινόμενο σύστημα δεικτών ο παρών δείκτης Κ7. Ο δείκτης αυτός, ακολουθεί την προσέγγιση που εισήχθη από τους δύο (2) προηγούμενους δείκτες η οποία προτάσσει την εξυπηρέτηση των βασικών αναγκών μέσω μιας σύντομης μετακίνησης πεζή διάρκειας περίπου 15 λεπτών. Έτσι, ο εν λόγω δείκτης Κ7 αποτιμά την μέση απόσταση που πρέπει να διανύσουν πεζή οι κάτοικοι προκειμένου να φθάσουν στον κοντινότερο χώρο παραλαβής/ παράδοσης δεμάτων τύπου «drop box» και «smart kiosk», οι οποίοι είναι ανοιχτοί καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ωρου.

Πρωτογενή δεδομένα

Σε παρόμοιο πλαίσιο με τους προηγούμενους δείκτες, τα πρωτογενή δεδομένα που απαιτούνται για τον υπολογισμό του δείκτη Κ7 συνίστανται: α) στο οδικό δίκτυο της αστικής περιοχής, β) στα ΟΤ, γ) στα αποσυνθετικά δεδομένα πληθυσμού ανά ΟΤ, και, δ) στη θέση και των χώρων παραλαβής/παράδοσης τύπου «drop box» και «smart kiosk».

Πηγές πρωτογενών δεδομένων & μέθοδοι συλλογής

Η συλλογή των απαιτούμενων πρωτογενών δεδομένων, όπως κατέστη εμφανές και από τους δύο (2) προηγούμενους δείκτες, περιλαμβάνει τον συνδυασμό διαφορετικών πηγών, οι περισσότερες εκ των οποίων έχουν ήδη περιγραφεί στους δείκτες Κ5 και Κ6.

Πιο αναλυτικά, το οδικό δίκτυο μπορεί να συλλεχθεί από διαφορετικές πηγές, συμπεριλαμβανομένης: α) της πηγής ελεύθερων και ανοιχτών γεωχωρικών δεδομένων «OpenStreetMap» (https://openstreetmap.org/), β) της ΕΛΣΤΑΤ κατόπιν σχετικού αιτήματος (https://statistics.gr/el/digital-cartographicaldata), και γ) των Τεχνικών Υπηρεσιών των Δήμων.

Το πολυγωνικό θεματικό επίπεδο τύπου shapefile που αναπαριστά τα ΟΤ και περιέχει την αρίθμηση τους μπορεί να συλλεχθεί από την ΕΛΣΤΑΤ, κάνοντας σχετικό αίτημα.

Αναφορικά με τα υπόλοιπα δεδομένα εισόδου, τα αποσυνθετικά δεδομένα πληθυσμού ανά ΟΤ περιέχονται σε λογιστικά φύλλα τα οποία παρέχει η ΕΛΣΤΑΤ μέσω ειδικού αιτήματος, ενώ τέλος, η θέση των χώρων παραλαβής/παράδοσης τύπου «drop box» και «smart kiosk» μπορούν να αντληθούν από τις διάφορες υπηρεσίες αστικών εμπορευματικών μεταφορών και να ψηφιοποιηθούν σε ένα σύστημα γεωχωρικών πληροφοριών (GIS), όπως το λογισμικό ESRI ArcGIS.

Μεθοδολογικά βήματα υπολογισμού

Τα μεθοδολογικά βήματα για τον υπολογισμό του παρόντος δείκτη Κ7 είναι ίδια με αυτά που αναλύθηκαν προηγουμένως στο πλαίσιο των δεικτών Κ5 και Κ6.

Πιο συγκεκριμένα, στο πρώτο βήμα θα πρέπει να δομηθεί μια γεωβάση η οποία να περιλαμβάνει το σύνολο χωρικών στοιχείων που συλλέχθηκαν.

Δεύτερο βήμα αποτελεί η σύνδεση του πίνακα περιγραφικών δεδομένων του πολυγωνικού θεματικού επιπέδου των ΟΤ με το λογιστικό φύλλο των αποσυνθετικών πληθυσμιακών δεδομένων, με τη χρήση ενός εργαλείου όπως το «Joins and Relates».

Τρίτο βήμα είναι η δημιουργία σε περιβάλλον GIS ενός νέου «Network dataset».

Τέταρτο βήμα είναι η εφαρμογή ενός εργαλείου όπως το «OD Cost Matrix», με το θεματικό επίπεδο των ΟΤ (που περιέχει πλέον μετά τη σύνδεση την πληροφορία του πληθυσμού) να εισάγεται ως «Origins», ενώ το θεματικό επίπεδο με τους χώρους παραλαβής/παράδοσης τύπου «drop box» και «smart kiosk» να αντιμετωπίζεται ως «Destinations».

Ακολούθως, το πέμπτο βήμα περιλαμβάνει την εξαγωγή σε λογιστικά φύλλα του πίνακα αποτελεσμάτων του εργαλείου «OD Cost Matrix», ο οποίος εμπεριέχει την πληροφορία της απόστασης του κεντροειδούς κάθε ΟΤ από τον κοντινότερο χώρο «drop box» ή «smart kiosk».

Τέλος, εντός των λογιστικών φύλλων και με την εφαρμογή της μαθηματικής σχέσης που παρουσιάστηκε παραπάνω μπορεί να υπολογιστεί η τιμή του παρόντος δείκτη Κ7.

Στόχος

Παρομοίως με τους προηγούμενους δείκτες, όσο χαμηλότερη είναι η τιμή του δείκτη Κ7 τόσο ευνοϊκότερες είναι οι συνθήκες για πρόσβαση στους χώρους παραλαβής/παράδοσης τύπου «drop box» και «smart kiosk» με ήπιους τρόπους μετακίνησης και κατ’ επέκταση τόσο πιο εύκολη είναι η εμπορική δραστηριοποίηση σε περιόδους πανδημίας.

Ειδικά λοιπόν κατά τη διάρκεια μιας πανδημίας, η τιμή του εν λόγω δείκτη συνιστάται να μειώνεται περαιτέρω (μέσω της εγκατάστασης νέων «drop boxes» και «smart kiosks») και σε κάθε περίπτωση να είναι μικρότερη των 600m (το χωρικό κατώφλι δηλαδή που συνήθως λαμβάνεται υπόψη σε μια πόλη των 15 λεπτών).